Klimaat || Wijs

Bronnen & initiatieven op een rij

Categorie: Educatie

Het hebzuchtgas

Harvey of Hovarde..  een sprookje naar de werkelijkheid?

We zijn het misschien alweer een beetje vergeten, maar de heftigheid van de orkaan Harvey loog er niet om. Zodra de actualiteit voor onze ogen verdwijnt, is het niet meer urgent. Of toch wel..

Wij zijn de natuur, we zijn onderdeel van het het klimaat en met de gevolgen van de veranderingen moeten we allemaal vroeg of laat omgaan. We bevinden ons namelijk allen in de natuur. Ook als we in een stad wonen kan de natuur ons treffen.

Jan Terlouw poogt met zijn sprookje Het hebzuchtgas ons aan het denken te zetten. En met name de jeugd in opstand te laten komen. De jeugd heeft de toekomst in handen, volgens hem.

De hoofdpersoon in zijn boek, Julia, moet rennen voor haar leven. Heel de stad Hovarde, waar de jonge Julia studeert, stroomt onder water door een orkaan in de categorie drie en later vijf:

“Enkele uren later stond het water ongeveer drie meter hoog in de stad. Nu steeg het niet meer noemenswaardig. De geluiden waren niet meer de geluiden die je anders hoorde in Hovarde. Geen motorgeronk van auto’s. Geen gezoem van apparaten. Geroep, dat wel. Geroep van steeds schorrer wordende stemmen. In de verte zag Julia een roeiboot, die langzaam door de volgelopen straten gleed…”

Het hebzuchtgas, p.14.

Met de orkaan als introductie neemt Terlouw ons mee in de wereld van Julia. Een jonge studente die echt iets wil bereiken en met ambitie en volharding stage gaat lopen bij het bedrijf Solide.  De huidige energieopwekking, het opwarmende klimaat en de rijzende afvalproductie baren haar zorgen. Met veel moed en doorzettingsvermogen en een aantal nieuwe vrienden, brengt ze uiteindelijk veranderingen teweeg.

Hebzuchtgas

Het hebzuchtgas is een vervelend goedje dat in stenen zit en dat we allemaal inademen. Echter hoe hoger je zit hoe minder zuurstof en hoe meer hebzucht je dus binnen krijgt. Directeuren in wolkenkrabbers zijn dus een logische prooi in het sprookje. Deze bazen of directeuren willen alsmaar meer geld en aanzien ten koste van het klimaat en het milieu. Julia en haar vrienden verzinnen een list om ze van hun hebzucht af te laten komen.

Het hebzuchtgas Jan Terlouw (boekrecensie)

Vroege Vogels BNN Vara (radiofragment)

‘Touwtje uit de brievenbus’ De Wereld Draait Door (videofragment)

‘Mijn droom is dat de jeugd in opstand komt’ Trouw artikel (11 maart 2018)

@JanTerlouw (Twitter)

Over orkanen en klimaatverandering

Orkanen zijn een heftig natuurfenomeen en spreken goed tot de verbeelding. Zo ook in het sprookje van Terlouw. De koppeling met klimaatverandering is echter een ingewikkelde kwestie. Wetenschappers geven aan dat er veel nuances zijn en dat een eenduidig beeld daarom lastig is te geven. Hieronder toch een kleine greep uit de beschikbare orkanen informatie:

Extreme regen orkaan Harvey (KNMI)

Hoe zit het nu met orkanen? (Verheggen blog)

Komen er meer orkanen? (HIER Staat van het Klimaat 2016)

Harvey, Irma, Jose.. (Duurzaamnieuws)

 

© 2018 GeoSpatie

Natuurlijk verandert het klimaat

Natuurlijk verandert het klimaat….wil jij weten waarom? Lees dan Hé Aardbewoner van Marc ter Horst. Ga met dit boek op ontdekkingsreis en lees over knallende bergen en de scheve aarde. Leer over onze huidige klimaten, de dampkring en waarom CO2 ok is.

Duik in de wereld die aarde heet

Op een mooie en heldere wijze legt schrijver Marc ter Horst uit hoe onze aarde werkt en hoe deze in elkaar steekt. Duik in de wereld die aarde heet, luidt dan ook de ondertitel van het boek. De rake afbeeldingen van Wendy Panders maken de verbeelding van onze planeet compleet.

Voor elke aardbewoner

Het boek is bedoeld voor kinderen vanaf tien jaar, maar geïnteresseerde jongere aardbewoners kunnen hier waarschijnlijk ook al mee uit de voeten. Eigenlijk voor iedereen, jong en oud, die vragen stelt als: ‘wat doen die inktvissen hoog in de Bergen?’ of ‘waarom maakt iedereen zich zo druk over klimaatverandering?’

He Aardbewoner – Marc ter Horst (Rake Taal)

Natuurlijk verandert het klimaat (bladzijdes uit het boek)

Passages uit het boek (Marc ter Horst website)

Duitse recensies WOW – die Erde!

Palmen op de Noordpool – boek verwacht (mei 2018)

 

© 2018 GeoSpatie

Larski slaat alarm

Larski slaat alarm is het avontuurlijke verhaal van Edwin en Adinde op een winters Schiermonnikoog. Ondanks het koude weer warmt de aarde toch op.

Met dit kinderboek heeft Frank Westerman, samen met zijn dochter Vera, zijn klimaatkennis in een mooi jasje gegoten om de jonge lezer onder andere het verschil tussen weer en klimaat duidelijk te maken. Het boek is vertaald in het Deens en tevens als toneelvoorstelling op de planken gebracht op Schiermonnikoog.

Irene, een van de hoofdpersonen, is bij haar opa in de vuurtoren (een mooier weerstation kan je toch niet hebben):

Op de eerste avond na het eten hadden ze samen de vuurtorenlampen aangezet. Ze zaten in de uitkijkpost op veertig meter hoogte. Op die plek had haar opa uitgelegd hoe het precies zit met de opwarming van de aarde: daar merkte je zelf bijna niets van. ‘Zelfs als het snot in je neus bevroor, ging die opwarming gewoon door,’ zei hij. ‘Dat rijmt,’ had Irene geroepen.

‘De meeste mensen begrijpen hier niets van,’ zei hij zodra hij zijn neus gesnoten had. ‘Dat komt omdat ze denken dat het weer hetzelfde is als het klimaat. Als het een dag of een week koud weer is, denken ze dat we ook meteen een kouder klimaat krijgen.’ ‘Nogal oenemeloenig dus,’ zei Irene.

De vuurtorenwachter keek haar aan met ogen die hij tot spleetjes kneep. … En daarom waren die cijfers van het weerstation zo belangrijk. Als je ze netjes op een rij zette, dan kon je uitrekenen dat het gemiddeld toch steeds een beetje warmer werd.

p.61 & 62

Irene heeft veel geleerd van haar opa:

‘Het gaat om de temperatuur, de windkracht, de windrichting, de neerslag en de luchtdruk van bijna dertig jaar,’ had Irene uitgelegd. ‘Al die cijfers bij elkaar laten zien dat het klimaat verandert. Het wordt steeds warmer op aarde.’ Warmer? Het klonk ongelofelijk. Nu met die snijdende poolwind? ‘Gemiddeld,’ zei Irene. Ze sprak het woord ‘gemiddeld’ uit als een toverformule.

p.118

Na alle spannende avonturen, nog een paar wijze woorden van Irene:

De camera van het Jeugdjournaal draait een kwartslag en Irene verschijnt in beeld. … Dan begint ze te vertellen over het weer en het klimaat, en het verschil daartussen. ‘Het is al dagen ijskoud weer, en dat is erg,’ zegt ze luid. ‘Maar het klimaat is van slag, en dat is veel erger. Die koude lucht van de noordpool waait vanzelf weer over. Maar de verandering van het klimaat niet.’ …

‘Mensen maken het alleen maar erger met hun dampende auto’s en stomende fabrieken.’ Staande op de meerpaal houdt ze haar dagboek omhoog met daarin de cijfers van het weerstation van haar opa.

p.119 & 120

Eigen || Wijs:

Met mijn zoontje van zes was het een plezier om Larski te lezen. De extreme kou, het verdwenen dagboek en de overtocht naar het vaste land waren genoeg ingrediënten voor een spannend verhaal. Poolhondje Larski speelt uiteraard een belangrijke rol en fungeert goed als emotionele trekker. En hoe kan ik mijn zoon beter uitleggen wat mijn werk inhoud, dan een boek als dit met hem lezen?

Het serieuze en complexe onderwerp, het veranderende klimaat, is mooi erin verweven. Begrijpelijke woorden met af en toe een mix van nieuwe, zoals windkracht of luchtdruk, maken het samen lezen interessant en leerzaam. Een beetje uitleg tussendoor en nieuwe verbanden worden gelegd: ‘Mama, waarom heet Irene Windhuis?’ Kortom, eindeloze stof om over te praten.

Het boek is bedoeld voor 8+, maar zelfs de jongere lezers kunnen dus geboeid raken.

Larski slaat alarm (Westerman website)

Mr. Finney kinderboek – Laurentien van Oranje (blogbericht d.d. 24 mei)

Alle klimaten in één dag

Beleef de aarde met zijn klimaten in het museum Klimahaus Bremerhaven 8 Ost. Ervaar de koude polen en warme tropen aan den lijve met lengtegraad 8 Ost als je leidraad.

Maak in enkele uren een wereldreis met veel informatie over klimaten, weer en klimaatverandering. En ontdek wat we kunnen ondernemen voor een duurzame toekomst. Wil je alle tentoonstellingsruimten intensief doorlopen, dan is een dag eigenlijk te kort.

Klimahaus Bremerhaven

Filmpje Klimahaus (Youtube)

Bekijk ook: Museon ontdek de aarde

Climate Change Education

Climate Change Education is een internationaal klimaatplatform voor educatie- en wetenschapsdoeleinden, gefundeerd in de University of California en verscheidene Amerikaanse musea. Sinds 1999 werken ze hiermee aan het verstevigen van de klimaat educatie community. Een veelheid aan informatie en ingangen om te zoeken naar interessante websites wereldwijd. Nederlandse webadressen zijn ook gebundeld.

Zoek op continent, land of thema (musea, events, media, …) of bijvoorbeeld op voortgezet of basis onderwijs.

Daarnaast is er ook een categorie Skeptical Science.

Climate Change Education

Climate Change Edcuation Europe

Climate Change Education Netherlands

N.B. De informatie op de website (voor NL o.a.) is helaas niet altijd up-to-date, maar dient minstens als een goede startpagina.

Mr. Finney leesboek

Zelfs met de allerjongsten kun je praten over grote thema’s, als milieu en klimaat. En zeker met een boek als Mr. Finney. Laurentien van Oranje en Sieb Posthuma nemen ons mee in de verhalen van Mr. Finney naar de wereld om ons heen en hoe we met milieuproblemen om kunnen gaan.

In drie voorleesboeken beleeft Mr. Finney, een haai met menselijke trekjes, allerlei avonturen op het land, in de zee en in de lucht. Hij gebruikt hiervoor graag zijn Finmobiel, een soort autootje die hem overal brengt, van de koude noordpool tot de diepe oceanen. Mr. Finney denkt na en maakt zich zorgen om de wereld om zich heen.

” Mr Finney luisterde aandachtig. ‘En het koraal kan er ook niet tegen als het water te warm wordt’, …”

In Mr. Finney en de andere kant van het water leert hij wat zeespiegelstijging betekent.

‘Ik heb lang nagedacht,’ zei Flingo.
Jullie willen natuurlijk van me horen wat we met de lucht en de bomen
moeten doen om het probleem van het stijgende water
op te lossen. Maar dan moet ik jullie teleurstellen.
Zo simpel is de oplossing deze keer niet.’

p.89

Ook de complexiteit van het vraagstuk komt aan de orde. Hij spreekt graag met zijn vriendinnetje Pinky Pepper, die af en toe komt aanwaaien:

De oceanen met elkaar, het ijs op het land met het water in de zee.
En de zee is weer verbonden met de lucht, en de lucht weer met de bomen.

“Iedereen kan toch zijn eigen problemen oplossen? Dat doe ik ook altijd! riep Pinky Pepper. Zo gemakkelijk is het niet, Pinky Pepper, zei Flingo. Zeker niet nu we weten dat alles met elkaar verbonden is.

p.79

En oplossingen worden aangedragen. Zijn dierenvrienden helpen daarbij:

“We moeten het met zijn allen doen.”
“Als we al die ideeën met elkaar delen, kunnen we het probleem oplossen.”
“Nee, zei Flingo. Dat doe ik niet. Er moet zoveel gebeuren dat ik het niet allemaal zelf kan bedenken.
Jullie wel. We moeten het met zijn allen doen.”

p.89

Ook Mr Finney en de wereld op zijn kop en Mr Finney en het raadsel in de bomen zijn zeker de moeite waard voor een brede kijk op onze klimaatproblematiek.

Kortom, voor jonge aardbewoners is dit een speelse manier om over milieu thema’s te leren, te praten en te ontdekken. Maar ook voor volwassenen schetst het mooi en krachtig hoe wij met onze leefomgeving omgaan. En vooral zouden kunnen omgaan. Kijk ook eens bij de website, filmpjes, lesmateriaal en meer..

Mr. Finney website

Querido kinderboeken – Mr Finney

Praten over de wereld om ons heen (ouders en docenten) & MrFinney lesbrief (pdf)

Avonturen per categorie & Noordpool (voorbeeld)

Spreekbeurt info – oceanen (voorbeeld)

Plakboeken inspiratie – Zoek op categorie

Filmpje(s) Mr Finney (Youtube) & Animatie Queen Elizabeths School (Youtube)

Kinderboek Larski slaat alarm – Frank Westerman (blogbericht d.d. 14 augustus)

Tipping Point Ahead

Heb jij je kantelpunt bereikt? Tipping Point Ahead is een scholierenwebsite over klimaatonderzoek van het Netherlands Earth System Science Centre (NESSC). Hier kan je handige informatie vandaan halen voor bijvoorbeeld een profielwerkstuk, gegroepeerd vanuit de vakken biologie, aardrijkskunde, natuurkunde, wiskunde en scheikunde.

Onderzoeksvragen

Wat is een kantelpunt in het klimaat? Hoe haalt de aarde CO2 uit de lucht? Maken bacteriën de aarde nog warmer? Een greep uit de vragen die Tipping Point Ahead bespreekt. Haal je informatie, inspiratie en of videoclips van deze website. Kortom, duik in verschillende klimaatonderwerpen. Bestudeer vanuit verschillende vakken en benader wetenschappers met je prangende vraag.

Voor docenten zijn er momenteel twee lesmodules te vinden voor havo/vwo scholieren uit de bovenbouw; ijs en paleoklimaat.

Scholieren wegwijzer en meer..

Naast Tipping Point Ahead zijn er nog meer ingangen om je werkstuk te schrijven of informatie over klimaatonderwerpen te vinden. Een handige wegwijzer is ooit ontwikkeld door het Platform Communication on Climate Change. Dit scholierendossier klimaat is nu te vinden op de Klimaat voor Ruimte website (zie hieronder).

Ook het instituut Van Hall Larenstein komt met mooie onderwerpen als CO2 en de effecten op de oceaan of bijvoorbeeld Opwarming in de stad. Is je klimaat idee ook nog in technische vorm praktisch uitvoerbaar, ga dan naar het Technasium Van Hall.

Tot slot… de Geo Future School 

Een initiatief van de KnaG is de Geo Future School. Complexe wereldwijde vraagstukken, zoals klimaatverandering, moeten meer integraal worden opgelost en vakoverschrijdend volgens deze methode. Een aantal scholen in Nederland is een Geo Future School in oprichting.

Tipping Point Ahead – website

Tipping Point Ahead – In de klas (lesmodule docenten)

NESSC

Klimaat voor Ruimte Scholierendossier (Wegwijzer)

Van Hall profielwerkstukken

Technasium Van Hall

Klimaatwoordenboek HIER (o.a. kantelpunt)

Geo Future School

KnaG klimaatverandering

Museon: ontdek de aarde

Wat is er mooier dan je eigen planeet verkennen? De aarde is uniek en er is er maar een van.  ‘Onze enige thuis’, volgens Ban Ki-Moon in zijn videoboodschap (onderaan). Bezoek de tentoonstelling One Planet in het Museon in Den Haag en ontdek wat onze planeet te bieden heeft.

Bij de tentoonstelling One Planet ontdek je interactief hoe onze aarde in elkaar zit en hoe we ervoor staan op het  gebied van duurzame ontwikkelingen. Hoe houden we de aarde leefbaar en gezond, voor en met elkaar. Met een doorkijkje naar 2030. Welke mondiale uitdagingen en oplossingen zijn er, bijvoorbeeld voor het klimaat?

Klimaatverandering en millenniumdoelen

Aan de hand van de zeventien millenniumdoelen van de verenigde Naties doorloop je de tentoonstelling. Klimaatverandering is een van de doelen, nummer 13 Klimaatmaatregelen ofwel climate action (zie afbeelding). Dit doel gaat over de aanpak van klimaatverandering en het belang van internationale samenwerking en afspraken. Het belang en besef van elke wereldburger word hier aangestipt:

Overal op de wereld werken mensen mee aan oplossingen hiervoor, van schoolkinderen tot wereldleiders. Het belangrijk dat iedereen weet dat dit probleem speelt, want als veel mensen opkomen voor ons milieu moeten de politiek en bedrijven wel met oplossingen komen.

Klimaatverandering is ook verweven in de andere zestien doelen. Meer expliciet, zoals in duurzame landbouw (doel 15), duurzame oceanen (doel 14) of energie (doel 7). Maar ook minder expliciet is klimaatverandering een thema, zoals in minder voor de hand liggende doelen als 4 Kennis doorgeven (hoogwaardig onderwijs). In deze exhibit is een filmpje te zien van de Inuit over het doorgeven van kennis (zie onderaan). Dit roept vragen op over wat wij kunnen leren van nomaden en native story tellers in het klimaatvraagstuk.

Daarnaast is de poolzaal een bezoekje waard. Hier kan je je verdiepen in pool onderzoek en meer. Doe bijvoorbeeld de test om te kijken hoe het met jouw klimaatkennis gesteld is.

Kortom, ontdek de aarde en het klimaat in het Museon. Ga interactief aan de slag met vrienden, familie of klasgenoten.

Museon – One Planet

Excursie filmpje 2 havo (Youtube)

De 17 ontwikkelingsdoelen op een rij

Ban Ki-Moon over de tentoonstelling (videoboodschap)

Filmpje Inuit – Never alone game (zie trailer onderaan)

NB Wat kunnen wij leren van nomaden of native story tellers over het klimaatvraagstuk?

Bekijk ook: Klimahaus Bremerhaven (blogbericht d.d. 11 juni)

© 2018 Klimaat || Wijs

Thema gemaakt door Anders NorenBoven ↑